1969 Tüzüğü Işığında Panaya Kapulu: Efes Meryem Ana Evi’nin Unutulan İzmirli Hamileri
Efes’teki Meryem Ana Evi’nin modern hafızası ekseriyetle 19. yüzyıl sonundaki keşif anlatılarıyla, Anne Catherine Emmerich’in rüyalarıyla ya da Rahibe Marie de Mandat-Grancey’nin çabalarıyla sınırlandırılır. Oysa alanın harabe halinden çıkıp uluslararası bir inanç ve kültür merkezine dönüşmesi, Cumhuriyet döneminde kurulan yerel derneklerin yürüttüğü somut bürokrasiye dayanıyor.
18 Ocak 1969 tarihli Olağanüstü Genel Kurul’da kabul edilen tüzük kitapçığı, işte bu kurumsal çabanın birincil vesikası. Dijital arşivlerde bugüne dek bahsi dahi geçmeyen bu metin, Efes’teki kutsal alanın korunmasını üstlenen sivil inisiyatifin profilini bütün çıplaklığıyla gözler önüne seriyor.
İzmir’in İktisadi Omurgası Selçuk’ta Buluşuyor
Resmî adıyla «Hazreti Meryem Ana Evi (Panaya Kapulu) Derneği – Efes» tüzüğünün ilk maddesi, dönemin İzmir iş ve finans dünyasında iz bırakan dört kurucu ismi kayda geçiriyor. Kurucuların tamamı T.C. tabiiyetinde ve ikametgâhları kentin en işlek ticaret akslarına yayılmış durumda:
* Ernest Feri (İstefano oğlu): Fevzipaşa Bulvarı No. 1 adresinde yer alan Osmanlı Bankası İzmir Şubesi’nin Müdürü.
* Jozef Abajoli (Alfred oğlu): Dönemin tekstil ve toptan ticaret merkezi Mimar Kemalettin Caddesi No. 14 sakinlerinden bir tüccar.
* Corci Vidori (Antuvan oğlu): Alsancak Dr. Mustafa Bey Caddesi No. 5 adresinde kayıtlı muhasebeci.
* Steven Kalomeni (Fransuva oğlu): İzmir ticaret hafızasının en görkemli yapılarından Büyük Kardiçalı Han No. 52’de faaliyet gösteren bir tüccar.
Bu kadro rastlantısal bir araya gelişin ötesinde, planlı bir iş bölümünü işaret ediyor. Bir banka şube müdürünün organizasyonel ağırlığı, iki Levanten tüccarın ticari nüfuzu ve bir muhasebecinin mali disiplini; harabe halindeki bir dağ kilisesinin ihyası için bir araya getirilmiş.
Solmissos’tan Panaya Kapulu’na: Metindeki Topografik Dil
Tüzüğün 2. maddesinde yer alan gaye tanımı, yalnızca bir koruma niyetini değil, derin bir antikite bilincini de barındırıyor:
“Derneğin maksat ve gayesi, Selçuk’ta Aladağ (Solmissos) üzerinde Panaya Kapulu’da kâin kilisenin ve etrafının onarım ve tanzimi ve bu suretle Ege’nin bu mümtaz ve kutsal yerini ziyaret edeceklerin, istirahatlarını ve ihtiyaçlarını temin etmektir…”
Metinde alan tarif edilirken sıradan bir yer adı yerine doğrudan Aladağ (Solmissos) ifadesinin kullanılması tesadüf değil. Kouretes rahiplerinin Artemis adına kutsal ayinler düzenlediği antik Solmissos Dağı ile halk arasındaki Panaya Kapulu (Kapılı Bakire) adı aynı cümlede harmanlanmış. Tüzüğü hazırlayan heyet, bölgenin kadim katmanlarını gayet iyi biliyordu. Hedef ise doğrudan fizikseldi: Yıkık duvarları ayağa kaldırmak, çevre düzenlemesini yapmak ve gelen ziyaretçilerin asgari fiziki ihtiyaçlarını karşılayabilecek bir altyapı inşa etmek.
Belge Transkripsiyonu (Orijinal Kayıt)
Aşağıdaki satırlar, tüzük kitapçığından birebir aktarılmış resmî metindir:
HAZRETİ MERYEM ANA EVİ
(PANAYA KAPULU) DERNEĞİ – EFES
TÜZÜK
İşbu Tüzük, 18 Ocak 1969 tarihli olağanüstü Genel Kurul toplantısında kabul edilen muaddel metni ihtiva etmektedir.
DERNEĞİN UNVANI VE KURUCULARI :
Madde 1 — Aşağıda isim, soyadları ve ikametgâh adresleri yazılı olan kurucular ile sonradan bu Tüzük hükümlerini kabul ederek Derneğe girecekler arasında:
HAZRETİ MERYEM ANA EVİ (PANAYA KAPULU) DERNEĞİ – EFES adı altında bir dernek teşkil edilmiştir.
KURUCULAR :
1 – İstefano oğlu Ernest Feri, Osmanlı Bankası Müdürü
Fevzipaşa Bulvarı No. 1 İzmir – T. C. Tabiiyetinde
2 – Alfred oğlu Jozef Abajoli, Tüccar
Mimar Kemalettin Cad. 14 İzmir – T. C. Tabiiyetinde
3 – Antuvan oğlu Corci Vidori, Muhasebeci
Dr. Mustafa Bey Cad. 5 İzmir – T. C. Tabiiyetinde
4 – Fransuva oğlu Steven Kalomeni, Tüccar
Büyük Kardiçalı Han No. 52 İzmir – T. C. Tabiiyetinde
MAKSAT VE GAYESİ :
Madde 2 — Derneğin maksat ve gayesi, Selçuk’ta Aladağ (Solmissos) üzerinde Panaya Kapulu’da kâin kilisenin ve etrafının onarım ve tanzimi ve bu suretle Ege’nin bu mümtaz ve kutsal yerini ziyaret edeceklerin, istirahatlarını ve ihtiyaçlarını…
Tarihsel anlatılarda ekseriyetle gözden kaçan yerel aktörler, Meryem Ana Evi’nin bugün bildiğimiz çehresine kavuşmasındaki en somut taşları döşedi. Kardiçalı Han’daki yazıhanelerden Bülbül Dağı’nın zirvesine uzanan bu miras zinciri, alanın yalnızca mistik değil, aynı zamanda kentsel bir
İzmir projesi olduğunu kanıtlıyor.
Meryemanaevi.com :
Arşiv Notu ve Bir Vefa Borcu
Bu sayfada yer alan transkripsiyon ve veriler, şahsi arşivimizde muhafaza edilen 1969 tarihli resmî tüzük kitapçığının fiziki aslından birebir aktarılmıştır. Paylaşımımız ticari bir amaç gütmüyor; derneğin tüzel kişiliğini ya da güncel idari yapısını temsil etme iddiası da taşımıyor. Yegâne gayemiz, Selçuk Efes’in yakın tarihine ışık tutan somut bir vesikayı kamu yararına kültür hafızamıza kazandırmaktır.
Fakat meselenin bürokratik kayıtlardan çok daha derin bir vicdani boyutu var.
Bugün dijital dünyanın uçsuz bucaksız arşivlerinde Ernest Feri, Jozef Abajoli, Corci Vidori ve Steven Kalomeni isimlerinin Meryem Ana Evi ile bağına dair tek bir satır dahi bulamazsınız. Bu insanlar, bir dönem Aladağ’ın sessizliğinde kaderine terk edilmiş kadim bir mirası omuzladılar; zamanlarını, itibarlarını ve imkânlarını hiçbir şahsi ikbal beklemeden bu kutsal alanın ihyasına vakfettiler. Onların isimlerini tozlu evraklardan çıkarıp hak ettikleri saygıyla anmayı, Efes toprağına ve kültür mirasımıza duyduğumuz bir vefa borcu sayıyoruz.
Belki dünyanın bir köşesinde onların soyadını gururla taşıyan, fakat atalarının Bülbül Dağı eteklerinde bıraktığı bu sessiz ve asil izden henüz haberdar olmayan torunları, akrabaları ya da sevdikleri vardır.
Bu çalışma; alana sahip çıkıp bugüne ulaşmasını sağlayan o dört kurucuya geç kalmış bir teşekkür, ailelerine ve hatıralarına ise zamana karşı bırakılmış naçizane bir selamdır.
