meryemanaevi.com Editörün Notu: 1877 Arşiv Kayıtlarının Işığında Efes ve Havari Yuhanna
Elinizdeki bu metin seçkisi, 19. yüzyılın yetkin araştırmacılarından James M. Macdonald’ın 1877 tarihli anıtsal eseri The Life and Writings of St. John (Aziz Yuhanna’nın Hayatı ve Yazıları) temel alınarak yayına hazırlanmıştır.
Tarihsel anlatıların çoğu zaman efsanelerle, teolojik dogmalarla ve ideolojik sansürlerle örtüldüğü bir hafıza havzasında duruyoruz. Batı Anadolu, yalnızca antik dünyanın ticaret ve felsefe merkezi değil; Kudüs’ün çöküşünün ardından Hristiyan düşüncesinin yeniden inşa edildiği en kritik kavşaktır. Havari Yuhanna’nın Celile kıyılarından Efes Limanı’na uzanan sürgünü, Patmos Adası’ndaki tecrit yılları ve ömrünün son demlerinde Küçük Asya kiliselerini yönettiği dönem, bölgenin ruhani topografyasını silinmez biçimde biçimlendirmiştir.
500 sayfayı aşan orijinal eserin kurumsal doktrin tartışmalarını ve döneme özgü teolojik ekzegezlerini bir kenara bıraktık. Amacımız, metnin içinde saklı duran ve bugün birer taş yığınına dönüşmüş antik harabelere nefes veren doğrudan tarihsel, coğrafi ve arkeolojik tanıklıkları süzmektir. Macdonald’ın çalışması; J.T. Wood’un o yıllarda yürüttüğü Efes Artemis Tapınağı kazılarıyla antik kilise babalarının aktarımlarını buluşturan, Viktorya dönemi akademik titizliğini dönemin canlı saha gözlemleriyle harmanlayan eşsiz bir kamu malı (public domain) vesikadır.
Bu derlemede; Yuhanna’nın Neron zulmü altında Efes’e sığınışından Patmos mağaralarına, Efes’in kozmopolit sokaklarında şekillenen Dördüncü İncil’in felsefi arka planından Ayasuluk ve Panayır Dağı eteklerinde son bulan asırlık yaşamına kadar en somut kesitleri bulacaksınız.
İnanç merkezlerinin zamanla birer iktidar ve menkıbe alanına dönüştüğü gerçeğini unutmaksızın; efsaneyle arkeolojiyi, antik kilise metinleriyle somut coğrafyayı tarafsız bir editoryal süzgeçten geçirerek dikkatinize sunuyoruz. Metinlerin özgün üslubunu korurken, modern okuyucunun doğrudan kavrayabileceği bir akıcılık gözetilmiştir.
Antik dünyanın en uzun yaşayan tanığının ayak izlerini, dönemin tozunu taşıyan orijinal arşiv sayfaları arasından sürmek üzeresiniz.
”
— MeryemAnaEvi.com Arşiv Notları
BÖLÜM VIII
Geleneksel Kaynaklara Göre Sonraki Tarihi: Efes’e Varışı ve Patmos’a Sürgününe Kadar (s. 137)
Aziz Yuhanna hakkındaki muteber gelenekler. — Part İmparatorluğu ve Fırat Nehri. — Görkemli iklim. — Vahiy Kitabı ile Daniel ve Hezekiel kitaplarının manzarası. — Kudüs’ün yaklaşan büyük felaketi. — II. Agrippa. — Roma valileri. — Neron. — Roma’yı yakması. — Hristiyanları suçlaması ve zulmetmesi. — Gessius Florus. — Vespasianus’un Yahudiye’yi işgali. — Titus. — Aziz Yuhanna’nın Mesih tarafından önceden bildirilen “alametleri” görmesi. — Küçük Asya’ya (Anadolu’ya) yelken açışı. — Olası tefekkürleri. — Deniz yolculuğu. — Akdeniz. — Kıbrıs. — Rodos. — Knidos. — Patmos. — Milet. — Efes Limanı. — Efes Tapınağı (Artemis). — Harabelerinin yakın zamanda keşfedilmesi. — Neron zulmünün havariye ulaşması. — Patmos’a sürgün edilişi.
BÖLÜM IX
Aziz Yuhanna Vahiy Kitabı’nı Yazıyor: Tarihlendirmesi ve Amacı (s. 151)
Metin içi kanıtlardan hareketle tarihlendirme. — Kendine özgü üsluptan tarihlendirme. — Asya’da (Batı Anadolu’da) henüz yalnızca yedi kilisenin bulunması. — Yahudileştirici heretiklerin faaliyeti. — Yahudilerin hâlen kendi topraklarında yerleşik olması. — Kudüs’ün henüz yıkılmamış oluşu. — Altıncı Roma imparatorunun tahtta oturması. — Daha geç bir tarihi destekleyen hiçbir iç kanıtın bulunmayışı. — Dış kanıtların değeri. — Vahiy Kitabı’nın tasarımı ve gayesi. — Ana tema: Mesih’in gelişi. — O’nun kısmen görünür, kısmen görünmez gelişi. — Bütün peygamberliğin simgesi olarak yedi mühürlü kitap. — Zulmeden Yahudi ve pagan güçlerin sonu. — Sonraki karşıt güçlerin devrilişi. — Bin yıllık egemenlik ve göksel görkem.
BÖLÜM X
Kısa Açıklayıcı Notlarla Vahiy Kitabı’nın Tahlili
I. Vahiy kime ve kim aracılığıyla verildi. — Başlık. — İthaf. — Vahyeden konuşuyor.
II. Yedi Kiliseye Mektuplar. — Efes’e. — İzmir’e (Smyrna). — Bergama’ya (Pergamos). — Akhisar’a (Thyatira). — Salihli/Sart’a (Sardis). — Alaşehir’e (Philadelphia). — Laodikeia’ya.
III. Yüce rüyetler, giriş. — Gökteki taht. — Tahtın ortasındaki Kuzu. — Kuzu’ya sunulan hürmet.
IV. Zulmeden Yahudi gücünün çöküşü. — İlk beş mühür: Kudüs’ün yıkımının alametleri. — Altıncı mühür. — Yedinci mühür. — Borazan çalmaya hazırlanan yedi melek. — İlk dört borazan. — Birinci borazan: Roma’nın pagan gücünün ortaya çıkışı. — İkinci borazan: Milletlerin yıkımı veya Roma’nın bünyesinde erimeleri. — Üçüncü borazan: İmparatorluğun kurucusu Jül Sezar…
(s. xiii)
(Bölüm X’in devamı)
…imparatorluk. — Dördüncü borazan: Augustus idaresinde imparatorluğun kuruluşu. — Beşinci borazan, ilk felaket veya Neron ve Yahudi savaşının yıkımları. — Altıncı borazan, ikinci felaket veya Titus komutasında Kudüs’ün kuşatılması ve yıkımı.
V. Zulmeden pagan gücün devrilişi. — Yedinci borazan çalmaya başlıyor. — Küçük kitabın özeti. — Kilise’ye zulmeden Pagan Roma. — Çatışmadaki ruhani failler ve vadedilen zafer. — Zulüm sürüyor. — Görünür aracılar olarak Roma’nın imparatorluk makamları.
VI. Sözde Hristiyan Kilisesi’nin bozulmaları, dünyevi iktidarı vb. — Yeni zulmedici gücün sembolü, egemenliği ve adı. — Bir rüyetle aydınlanan kasvetli tablo. — Papalık üzerine yargı. — Yedi kase veya bela. — Birinci kase: Ruhban tahakkümü ve din adamlarının yozlaşması. — İkinci ve üçüncü: 7. yüzyılda Muhammedî güç ve 13. yüzyılda Osmanlı. — Dördüncü kase: Engizisyon. — Beşinci: Reform. — Altıncı: Fransız İhtilali. — Yedinci kase: Yıkım alametleri. — Yedinci kase devamı: Kızıl renkli canavarın üzerindeki kadın. — Ruhani Babil’in düşüşü. — Düşüşüne yakılan ağıtlar. — Gökteki sevinç. — Son çatışma ve zafer.
VII. Bin yıllık dönem (Milenyum). — Şeytan’ın gücünün nihai yıkımı. — Diriliş ve son yargı. — Yeni Kudüs’ün tasvirine giriş. — Kentin tasviri. Kentin daha derin ruhani unsurları. — Son söz (Epilog) (s. 178).
BÖLÜM XI
Havariye Dair Geleneksel Tarihin Devamı (s. 257)
Patmos’taki tutsaklığının süresi. — Kudüs’ün kuşatılması ve düşüşü. — Bu haberlerin Aziz Yuhanna üzerindeki etkisi. — Havarilerin hayatta kalan tek temsilcisi oluşu. — Üzerine çöken değişimler. — Titus’un tahta çıkışı. — Bu imparatorun karakteri. — Aziz Yuhanna, Yunanistan ve Roma’nın büyük yazarlarıyla tanışmış mıydı? — Epiktetos, Seneca ve Plinius. — Aziz Pavlus’un Küçük Asya’daki (Anadolu) emekleri. — Küçük Asya Yahudileri. — Pagan (putperest) felsefesi. — Aziz Yuhanna’nın bu çalışma sahasına özel uygunluğu. — Hristiyanlığın erken dönemde tahrif edilmesi. — Ziyaret edilen yedi kilise: İzmir, Bergama, Akhisar, Salihli/Sart, Alaşehir, Laodikeia, Efes. — Aziz Yuhanna’nın genç bir haydudun peşine düşmesi menkıbesi. — Ebionitler. — Doketler. — Cerinthus. — Çalışma arkadaşları.
BÖLÜM XII
Aziz Yuhanna Dördüncü İncil’i Yazıyor: Tarihlendirmesi, Amacı ve İçeriği
Eserin M.S. 85 veya 86’da Efes’te yazıldığına dair antik çağın oybirliğiyle verdiği tanıklık. — Grekçesinin (Yunanca) duruluğu. — Yahudiye’den uzakta yazılmış olması. — Yazarın, salt bir Yahudi olmaktan çıkıp evrenselleşmiş (kozmopolit) biri olarak yazması. — Sinoptiklerle (diğer üç İncil) karşılaştırıldığında daha tarihsel bir üslupla kaleme alınışı. — Baştan sona Roma zaman ölçümünü (saat düzenini) benimsemesi. — Dördüncü İncil’in yazarlığının asla…
(s. xiv)
(Bölüm XII’nin devamı)
…yazarlığının yakın zamana kadar asla ciddi bir şekilde sorgulanmamış oluşu. — Strauss’un eserin sıhhatini/özgünlüğünü reddetmesi. — Tübingen Ekolü vb. — Rahip Liddon tarafından aktarıldığı şekliyle Yuhanna’nın yazarlığı. — Bu İncil’in diğerlerine yapılan basit bir ekleme olmayışı. — Eserin amacının, içeriğine aldığı meseller ve mucizeler üzerinden izinin sürülmesi. — Aziz Yuhanna’nın adını andığı tüm mucizeleri şahsen bilmesi. — Benimsediği seçki prensibi. — Eserin bizzat kendisi tarafından açıkça ortaya konan amacı: İsa’nın Mesih ve Tanrı’nın Oğlu olduğunu kanıtlamak için yazması. — İncil’in içeriği. — Aziz Yuhanna’nın, O’nun sevgisinin en eksiksiz ve en derin tablosunu sunması. — Amacının polemik üretmek olmayışı. — Quarterly Review alıntısı. — Tholuck (s. 268).
BÖLÜM XIII
Kısa Açıklayıcı Notlarla İncil’in Tahlili (s. 278)
I. İnanmayan dünyaya İsa’nın tayin edilmiş Kurtarıcı olduğuna dair sunulan alametler:
Giriş (Prolog). — Vaftizci Yahya’nın, O’nun ezeli varlığına (pre-existence) dair tanıklığı. — Kendi öğrencilerine verdiği tanıklık. — İsa’nın doğa üzerindeki kudreti. — İnsan iradesi üzerindeki hakimiyeti. — Nikodimos’un ikna oluşu. — Vaftizci Yahya’nın nihai ve tam tanıklığı. — Samiriyelilerin O’nun Mesihliğini kabul etmesi. — Hirodes Antipas’ın bir saray görevlisinin ikna olması. — Sahte mucizelerin aksine O’nun gerçek mucizeleri. — Bizzat kendisi tarafından ilan edilen şahsiyetinin yüceliği ve İlahiliği. — Gerçekleştirdiği mucizelerde ve O’nda gerçekleşen peygamberliklerde Tanrı’nın İsa’ya tanıklığı. — Büyük kitlelerin ikna olması. — Bir delil olarak O’nun kusursuz ahlakı ve karakteri. — Göksel bir ses tarafından İlahî Oğulluğunun ilan edilişi vb.
II. Öğrencileriyle olan baş başa görüşmelerinden ve özellikle günah için sunduğu büyük kurbandan edinilen kanıtlar:
Kutsal Ruh’un (Tesellici) misyonundaki sürekli varlığı. — Öğrencileri için ettiği dua. — Bahçedeki can çekişme (ıstırap) anında görülen İlahiliği. — Pilatus önündeki yargılanmasında. — Ölümünün tarzında. — Gömülüşüne ilahi müdahalede. — Dirilişinde vb.
BÖLÜM XIV
Havari’nin Son Günleri ve Kapanış Yazıları
Aziz Yuhanna’nın ileri yaşı. — Mektupların İncil’den daha geç yazılmış olması. — İkinci ve Üçüncü Mektupların kısalığının yaşlılığın getirdiği takatsizliğe işaret etmesi. — Birinci Mektubun temelindeki yüce düşünce: Paydaşlık (Ruhani Birlik). — Beş büyük konu başlığı. — Şahıslara hitaben yazılan İkinci ve Üçüncü Mektuplar:
Dikkat çekici bir sadelik sergilemeleri. — İkincisinin adı, şahsı ve çocuklarıyla Hristiyan bir kadın olan Kyria’ya (Kuria) ithaf edilmesi. — Üçüncüsünün Gaius’a hitaben yazılması. — Üç farklı karakter portresini kusursuzca çizmesi. — İleri bir yaşta oluşu, muhtemelen doksanı aşmış olması. — Bu yazıların cennetin ruhunu solutması. — Cemaate yürüyemeyecek kadar zayıf düşmesi, kollarda taşınarak götürülmesi. — Yaşamının Trajan döneminin başlangıcına uzanması…
talep edilmesi durumunda devam mı eklenecektir.